1000 Mbps fiber internet paketine geçip bilgisayarında 930-950 Mbps hız testi gören, Steam’de ise 100-115 MB/s civarında indirme yapan birçok kullanıcı bağlantısının eksik çalıştığını düşünüyor. Oysa burada aynı anda birkaç farklı teknik sınır devreye giriyor.
İnternet servis sağlayıcısının sattığı 1000 Mbps bağlantı hızıyla uygulamaların gösterdiği indirme hızı aynı birimle ölçülmeyebiliyor. Buna Ethernet ve TCP/IP protokol yükleri, modem veya router portları, Wi-Fi bağlantısı, indirme yapılan sunucu, işlemci ve depolama hızı da eklendiğinde kağıt üzerindeki 1000 Mbps değeri doğrudan dosya indirme ekranında görülmüyor.
1000 Mbps aslında saniyede 1000 MB indirme demek değil
İlk ve en yaygın karışıklık Mbps ile MB/s arasındaki farktan kaynaklanıyor. İnternet bağlantıları çoğunlukla megabit/saniye, yani Mbps cinsinden satılırken dosya boyutları ve birçok indirme uygulamasındaki aktarım hızları megabayt/saniye, yani MB/s cinsinden gösteriliyor.
Bir bayt 8 bitten oluşuyor. Dolayısıyla 1000 Mbps bağlantının teorik karşılığı 1000’i 8’e böldüğümüzde 125 MB/s oluyor. Başka bir ifadeyle hiçbir ek kayıp olmadığını varsaysak bile 1000 Mbps internet bağlantısından saniyede 1000 MB dosya indirilmesi mümkün değil; teorik üst sınır yaklaşık 125 MB/s.
Steam de indirme hızının saniye başına bit veya bayt olarak gösterilebildiğini ve iki birimin birbirinden farklı olduğunu açıkça belirtiyor. Bu nedenle Steam’de yaklaşık 110 MB/s gören bir kullanıcı 110 Mbps değil, yaklaşık 880 Mbps seviyesinde veri indiriyor olabilir. Steam Destek
Fakat teorik 125 MB/s değerini gerçek kullanımda sürekli görmek de çoğu Gigabit Ethernet bağlantısında mümkün olmuyor. Burada ikinci sınır devreye giriyor.
Neden hız testinde genellikle 930-950 Mbps görülüyor?
1000 Mbps veya 1 Gbps olarak adlandırılan Gigabit Ethernet bağlantısı saniyede 1 milyar bitlik ham bağlantı hızına sahip. Ancak bu kapasitenin tamamı indirdiğiniz dosyanın verisini taşımıyor.
İnternetten gönderilen veri küçük paketlere ayrılıyor. Bu paketlerin içinde yalnızca oyun, video veya dosya verisi bulunmuyor; Ethernet çerçevesi, IP ve TCP başlıkları, hata kontrol bilgileri ve iletişimin çalışmasını sağlayan başka alanlar da taşınıyor.
Standart Ethernet MTU’sunda 1500 baytlık bir IP paketinin içinde IPv4 ve TCP’nin temel başlıkları için en az 40 bayt ayrılabiliyor. TCP seçenekleri, Ethernet çerçevesi, paketler arasındaki bekleme süreleri ve geri gönderilen onay paketleri de gerçek veri aktarımından pay alıyor.
Bazı internet bağlantılarında PPPoE gibi ek kapsülleme yöntemleri de kullanılıyor. PPPoE, standart 1500 baytlık Ethernet yükünün bir bölümünü kendi başlıkları için kullandığından klasik yapılandırmada IP MTU değerini 1492 bayta düşürüyor.
Bütün bunlar hesaba katıldığında 1 Gbps Ethernet portu üzerinden yapılan gerçek TCP/IP aktarımı genellikle tam 1000 Mbps’e ulaşmıyor. Operatörlerin kendi teknik belgelerinde de 1 Gbps Ethernet portu kullanılan Gigabit bağlantılarda yaklaşık 940 Mbps maksimum kullanılabilir hız belirtiliyor.
Bu hızın MB/s karşılığı yaklaşık 117,5 MB/s. Gerçek bir dosya indirmesinde 110-118 MB/s civarında sabit hız görmek, klasik 1 Gigabit Ethernet bağlantısı için oldukça yüksek bir değer.
940 Mbps görüyorsanız 60 Mbps’iniz kaybolmuş olmayabilir
Hız testindeki 940 Mbps ile paketinizde yazan 1000 Mbps arasındaki farkı doğrudan servis sağlayıcının eksik hız vermesi şeklinde değerlendirmek doğru değil. Bilgisayar ile router arasındaki bağlantının kendisi 1000BASE-T yani 1 Gigabit Ethernet ise bu bağlantının ham kapasitesi zaten 1 Gbps.
Burada kritik nokta, internet paketinin hızıyla Ethernet portunun hızının aynı değerde olması. Fiber hattınızın gerçekte 1000 Mbps sağlayabilmesi mümkün olsa bile ONT, router ve bilgisayar arasındaki herhangi bir bölüm 1 Gbps Ethernet portuyla sınırlandırıldığında protokol yüklerinden sonra uygulamaların kullanabileceği kapasite daha düşük kalıyor.
Tam 1000 Mbps’e yaklaşmak veya bazı operatörlerin yaptığı kapasite fazlası tanımlamalardan yararlanmak için ağ zincirinin 1 Gbps’in üzerine çıkması gerekiyor. Örneğin ONT veya modem, router’ın WAN ve LAN portları, bilgisayarın ağ kartı ve aradaki switch’lerin 2.5 GbE desteklemesi durumunda 1 Gigabit Ethernet portunun oluşturduğu yaklaşık 940 Mbps’lik tavan ortadan kalkıyor. İnternet servis sağlayıcısının gerçekten bu hızı teslim etmesi ise ayrıca gerekiyor.
2.5 GbE ağ kartının tek başına bulunması yeterli değil. Bilgisayarda 2.5 GbE port olsa bile router’ın LAN portu 1 GbE ise bağlantı yine 1 Gbps üzerinden kuruluyor. Aynı durum router’ın WAN portu veya fiber ONT’nin Ethernet çıkışı için de geçerli.
Speedtest 940 Mbps gösterirken Steam neden 60 MB/s indirebilir?
Bağlantı testinde 940 Mbps görmek, internetteki her sunucunun size 940 Mbps ile veri göndereceğini garanti etmiyor. Speedtest servisleri mümkün olduğunca bağlantının kapasitesini ölçmek için hazırlanmış sunucular kullanıyor. Gerçek dosya indirmesinde ise karşı taraftaki sunucunun kapasitesi, bulunduğu veri merkezi, rota, ağ yoğunluğu ve kullanılan CDN sistemi devreye giriyor.
Steam bunun iyi örneklerinden biri. Steam içerik altyapısı coğrafi indirme bölgelerine ayrılıyor ve kullanılan bölgedeki sunucular yoğun veya yavaş olduğunda indirme performansı değişebiliyor. Steam’in kendi destek belgelerinde de bu durumda başka bir yakın indirme bölgesinin denenmesi öneriliyor.
Steam’de başka bir darboğaz daha bulunuyor: oyun yalnızca indirilmiyor. Gelen sıkıştırılmış veriler işlenebiliyor, açılabiliyor, doğrulanabiliyor ve aynı anda SSD veya sabit diske yazılıyor. Steam, kurulum işlemlerinin işlemci ve depolama birimini yoğun biçimde kullanabildiğini ve istemcinin indirme hızını diğer kurulum işlemlerinin yetişebileceği seviyeye düşürebildiğini belirtiyor.
Örneğin Speedtest’te 940 Mbps görürken Steam’de 50-70 MB/s arasında dalgalanan bir sistemde sorun doğrudan internet hattında olmayabilir. Steam’in bağlı olduğu içerik sunucusu, işlemci yükü, SSD’nin yazma performansı veya oyun dosyalarının açılması sırasında yapılan işlemler sınırlayıcı olabilir.
Özellikle oyun güncellemelerinde bu durum daha belirgin hale gelebiliyor. Küçük miktarda veri indirilmesine rağmen mevcut büyük arşivlerin tekrar yazılması gerektiğinde ağ kullanımı kısa süreli düşerken disk kullanımı yüzde 100’e yaklaşabiliyor.
Wi-Fi’da 1000 Mbps paketiniz olması 1000 Mbps göreceğiniz anlamına gelmiyor
Gigabit internetin en fazla yanlış değerlendirildiği alanlardan biri de Wi-Fi. Bir router’ın kutusunda 2400 Mbps, 4800 Mbps veya daha yüksek bir Wi-Fi hızı yazması, tek bir telefonun o hızda internet kullanacağı anlamına gelmiyor.
Wi-Fi cihazının gösterdiği bağlantı hızı fiziksel bağlantının veri oranı. Kablosuz iletişim yarı çift yönlü çalışıyor ve aynı radyo ortamında veri paketlerinin yanında yönetim çerçeveleri, beacon paketleri, onaylar ve bekleme süreleri de bulunuyor.
Cisco’nun Wi-Fi performans belgelerinde temiz laboratuvar koşullarında gerçek aktarım hızının bağlantı veri oranının kabaca yüzde 65-70’i seviyesinde olmasının normal olduğu belirtiliyor. Örneğin 866 Mbps bağlantı hızına sahip bir cihaz için yaklaşık 600 Mbps gerçek aktarım örneği veriliyor.
Telefon veya bilgisayarın desteklediği anten sayısı ve spatial stream miktarı, Wi-Fi nesli, kullanılan kanal genişliği, 5 veya 6 GHz bandı, router’a uzaklık, aradaki duvarlar ve çevredeki diğer kablosuz ağlar performansı doğrudan etkiliyor. Bir Wi-Fi 7 router kullanılması da eski bir Wi-Fi 5 dizüstü bilgisayarı Wi-Fi 7 cihazına dönüştürmüyor, bağlantı iki cihazın ortak desteklediği özelliklerle kuruluyor.
1000 Mbps internet bağlantısını Wi-Fi üzerinden tam kapasiteye yakın kullanabilmek için yalnızca güçlü router değil, istemci cihazın da yeterince yüksek kablosuz bağlantı hızına ulaşması gerekiyor.
Ethernet kablosu da bağlantıyı 100 Mbps’e düşürebilir
Gigabit internet kullanırken yapılan hız testinin sürekli 90-95 Mbps civarında kalması ise çok farklı bir soruna işaret edebilir. 100BASE-TX Ethernet bağlantısının ham kapasitesi 100 Mbps olduğu için gerçek aktarım hızı da yaklaşık bu seviyelerde kalıyor.
Bilgisayarın Ethernet durumunda bağlantı hızı 100 Mbps görünüyorsa internet paketinin 1000 Mbps olması bir şeyi değiştirmiyor. Router ile bilgisayar arasındaki yerel bağlantı daha internet verisi cihaza ulaşmadan darboğaz oluşturuyor.
Gigabit Ethernet için Cat5e kablo teknik olarak yeterli. Intel’in güncel Ethernet kablolama tablosunda 1000BASE-T bağlantısının Cat5e, Cat6 ve Cat6A üzerinde 100 metreye kadar desteklendiği belirtiliyor.
Ancak kablonun standardı kadar fiziksel durumu da önemli. Gigabit Ethernet dört bükümlü tel çiftinin tamamını kullanıyor. Kablodaki veya konnektördeki bir problem bağlantının 1 Gbps yerine 100 Mbps olarak kurulmasına neden olabiliyor. Intel de 100 Mbps’e düşen Gigabit bağlantılarda kablonun ve aradaki ağ ekipmanlarının kontrol edilmesini öneriyor.
Bu yüzden 1000 Mbps abonelikte yaklaşık 94 Mbps hız görülüyorsa ilk kontrol edilmesi gereken yerlerden biri Windows’taki Ethernet bağlantı hızı, kullanılan router portu ve Ethernet kablosu.
Router ve ONT’nin üzerindeki Gigabit ibaresi de bir sınır oluşturabiliyor
Fiber bağlantılarda internet önce ONT’ye, ardından router’a ve son olarak bilgisayara ulaşıyor. Bu zincire switch, mesh sistemi veya başka ağ cihazları da eklenebiliyor. Zincirdeki en yavaş bağlantı toplam hızı sınırlıyor.
ONT’nin Ethernet çıkışı 1 Gbps, router’ın WAN portu 1 Gbps ve LAN portları 1 Gbps ise bağlantı Gigabit sınıfında çalışıyor ancak 1 GbE’nin gerçek veri aktarım tavanı geçilemiyor. Router’da 2.5 GbE WAN portu bulunmasına rağmen bilgisayar 1 GbE LAN portuna bağlıysa sonuç yine değişmiyor.
Benzer biçimde 2.5 GbE destekli bir bilgisayarı 100 Mbps Ethernet portuna sahip eski bir switch’e bağlamak internet hızını yaklaşık 100 Mbps seviyesine indirebilir. Ağ bağlantısındaki hız her zaman en zayıf halkaya göre belirleniyor.
Router’ın işlem gücü de özellikle eski modellerde devreye girebiliyor. NAT, güvenlik duvarı, QoS, trafik analizi, ebeveyn denetimi, VPN veya gelişmiş güvenlik özellikleri router’ın işlemcisinden geçiyor. Yeterli donanıma sahip olmayan bir cihaz bu özellikler etkin durumdayken Gigabit trafiği tam hızda işleyemeyebilir.
VPN kullanırken hızın düşmesi normal olabilir
VPN bağlantısında trafik önce VPN sağlayıcısının sunucusuna gidiyor, burada şifrelenmiş tünelden geçirilerek internete çıkıyor. VPN sunucusunun kapasitesi, bulunduğu ülke, aradaki mesafe ve kullanılan protokol ulaşılabilecek maksimum hızı değiştirebiliyor.
Bilgisayar veya router tarafında yapılan şifreleme işlemi de işlemci gücü gerektiriyor. Gigabit internet kullanan bir sistem eski bir router üzerinden VPN tüneli kurduğunda internet bağlantısının kendisi 1000 Mbps olsa bile VPN aktarımı bunun çok altında kalabilir.
Benzer şekilde proxy hizmetleri, bazı antivirüslerin HTTPS trafik taraması, bant genişliği sınırlama yazılımları ve router üzerindeki QoS ayarları ölçülen hızı etkileyebilir. Hız sorunu araştırılırken bu katmanların da hesaba katılması gerekiyor.
Evdeki diğer cihazlar da 1000 Mbps hattı kullanıyor
1000 Mbps bağlantı genellikle evdeki bütün cihazların paylaştığı toplam internet kapasitesi. Aynı anda bir bilgisayar oyun indirirken televizyonda yüksek kaliteli video izleniyor, başka bir bilgisayar buluta dosya yüklüyor ve telefonlar güncelleme indiriyorsa tek bir cihazın bütün bant genişliğini kullanması beklenmemeli.
Gigabit bağlantıda doğru hız testi yaparken mümkünse bilgisayar Ethernet kablosuyla doğrudan router’a bağlanmalı, VPN kapatılmalı ve diğer cihazların yoğun ağ kullanımı durdurulmalı. İnternet sağlayıcıları da Gigabit performansının cihaz sayısı, kullanılan donanım, sunucu kapasitesi ve ev ağı koşullarına bağlı olarak değişebildiğini belirtiyor.
Test yapılan sunucu da değiştirilmeli. Tek bir Speedtest sunucusunda düşük sonuç görmek hat üzerinde kesin bir problem bulunduğunu göstermiyor. Yakındaki birkaç farklı sunucuda benzer sonuçlar alınması daha sağlıklı karşılaştırma sağlıyor.
1000 Mbps bağlantıda hangi hız normal?
Bilgisayar 1 Gigabit Ethernet üzerinden router’a bağlıysa, kablo ve cihazlar sorunsuz çalışıyorsa hız testinde yaklaşık 900-950 Mbps aralığı olağan. İyi koşullarda 930-950 Mbps civarı sonuçlar bağlantının Gigabit Ethernet sınırına oldukça yakın çalıştığını gösterir.
940 Mbps’nin dosya aktarımındaki karşılığı yaklaşık 117,5 MB/s olduğu için Steam, Epic Games veya bir tarayıcıda 110 MB/s’nin üzerindeki sürdürülebilir hızlar Gigabit bağlantının büyük bölümünün kullanıldığı seviyeler.
Hız testinin sürekli 90-95 Mbps civarında kalması durumunda bağlantının 100 Mbps olarak kurulup kurulmadığı kontrol edilmeli. Yaklaşık 300-600 Mbps sonuçlar yalnızca Wi-Fi’da görülüyorsa kablosuz bağlantı hızı, frekans bandı, kanal genişliği, cihaz özellikleri ve sinyal seviyesi incelenmeli.
Ethernet üzerinden Speedtest 930-950 Mbps verirken yalnızca tek bir indirme hizmeti düşük hızda çalışıyorsa sunucu, uygulama, işlemci ve depolama tarafı daha güçlü adaylar haline geliyor.
1000 Mbps paket kullanırken “neden 1000 göremiyorum?” sorusunun cevabı bu yüzden tek bir kayba dayanmıyor. Önce Mbps ile MB/s ayrımını yapmak, ardından internet hattından bilgisayara kadar ONT, router, Ethernet portu veya Wi-Fi bağlantısı, kablo ve istemci cihazın oluşturduğu zinciri kontrol etmek gerekiyor.
Gigabit Ethernet üzerinden yaklaşık 940 Mbps veya 115 MB/s civarında gerçek aktarım elde etmek çoğu durumda eksik çalışan bir bağlantı değil, 1 GbE altyapısının pratik sınırına yakın bir sonuç.
